العلامة الحلي ( شارح ومترجم : على محمدى )
287
شرح كشف المراد ( فارسى )
بيان صغرى : تكاليف براى شخص كافر در اين دنيا مستلزم ضرر است چون صد در صد سبب رنج و حرمان و مشقت است و در عقبى مستلزم عقاب است كه خود ضررى بس بزرگتر است بنا بر اين در تكليف كافر مصلحتى نيست چون ثوابى ندارد پس تكليف كافر قبيح است . و امّا اثبات كبرى در مباحث پيش بيان شد . جواب ما : اصل تكليف قبيح نبوده و مستلزم ضرر دنيوى و اخروى هر دو نيست و گرنه بايد در حق مؤمن چنين بود درحالىكه نيست بلكه ضررى كه متوجه كافران مىگردد از سوء اختيار خود آنها ناشى مىگردد . اشكال دوّم : شما گفتيد : شرط حسن تكليف آنست كه داراى مصلحت بوده و داراى مفسده نباشد درحالىكه تكليف براى كافران مستلزم مفسده است زيرا عقاب اخروى را بدنبال دارد پس تكليف انسان كافر حسنى ندارد . جواب ما : همانگونه كه در جواب اعتراض اول گفته آمد تكليف كافر بما هو تكليف مفسده نداشته و قبيح نيست بلكه كاملا مصلحت دارد و آن اينكه كافر را در معرض ثواب الهى قرار مىدهد و اين مفسده در حق كافر كه عقاب اخروى باشد از ارادهء خود او سرچشمه گرفته كه او بسوء اختيار خود ايمان نياورده و به وظائف عمل نكرده و الامتناع بسوء الاختيار لا ينافى الاختيار . اشكال سوم : تكليف كفار فايدهاى ندارد زيرا كه غرض از تكليف رسيدن به ثواب الهى است و حال آنكه كفار به ثواب نمىرسند پس تكليف آنها عبث است و از مولاى حكيم صادر نمىشود . جواب ما : فايدهء تكليف رسيدن به ثواب در خارج و بالفعل نيست بلكه غرض در معرض ثواب قرار دادن است و اين معنا در حق مؤمن و كافر هر دو محقق است .